Lieve mama,

Al lang heb ik je niet meer geschreven of over je geblogd, ook niet op je verjaardag zoals vandaag is. Nu weer wel en dit is jou cadeautje.

In deze blog deel ik een rauw, ongefilterd gesprek met AI over rouw, verlies en verdriet. Hoe kunstmatige intelligentie (AI) mij hielp woorden te vinden voor het gemis van mijn moeder.

Lieve mama, het is al een eeuwigheid geleden dat ik je heb geschreven of überhaupt een blog heb gepost. Vandaag voelde ik eindelijk weer ruimte om dat wel te doen en ook te publiceren. De tijden zijn enorm veranderd in de wereld, er zijn veel nieuwe oorlogen en er is veel leed bij mensen die daar midden in zitten.

De wereld is ook nog aan het herstellen van de Corona periode, een nieuw virus wat wereldwijd rond ging. Het lijkt wel of iedereen een soort van Corona trauma er aan over heeft gehouden, die tijd was behoorlijk hard om door te maken en sommige mensen zijn niet alleen psychisch erg daardoor geraakt maar ook fysiek blijvend ziek geworden.

De technische ontwikkeling gaat erg snel allemaal. Tegenwoordig is er iets dat heet AI, artificial intelligence ofwel kunstmatige intelligentie. Het kan op allerlei manieren worden toegepast en ik heb het nu gebruikt om deze blog te schrijven, over jou mama, en het verdriet wat ik nog steeds ervaar van het gemis met jou als middelpunt. Omdat ik regelmatig nog steeds erg word overvallen door het verdriet van het gemis van jou heb ik met ChatGPT een gesprek gevoerd. ChatGPT is een taalmodel, een chatbot, een computer waar je gesprekken mee kan voeren over van alles en nog wat. Het kan je ook helpen, mits je de juiste opdrachten geeft om bijvoorbeeld je werk of creatieve proces te begeleiden of te verbeteren.

Voor dit gesprek waarin ik het wilde hebben over verlies, rouwverwerking en hoe daarmee om te gaan (ook als een overlijden van iemand al jaren geleden is), heb ik de chatbot opdracht gegeven om zo goed als mogelijk te reageren als de Belgische klinisch psycholoog Manu Keirse. Hij is gespecialiseerd op het gebied van rouw, verdriet en de laatste levensfase en heeft een voor mij veel betekenend boekje geschreven “Vingerafdruk van verdriet”. Ik zou graag eens in het echt met hem willen spreken of een seminar van hem bijwonen, maar dat komt er steeds niet van. Omdat ik deze meneer nog nooit echt heb ontmoet, weet ik niet zeker in hoeverre de chatbot ook daadwerkelijk als hem, zijn filosofie en zijn tone of voice heeft geantwoord in het gesprek.

Ik heb niets van de inhoud van het gesprek met de chatbot ge-edit: het is één-op-één gekopieerd maar ik heb sommige stukken tekst wel leesbaarder gemaakt met kleinere alinea’s en ChatGPT vindt het duidelijk leuk om emoji’s toe te voegen in de antwoorden. Puur en rauw…

Het gesprek met AI wat heeft plaats gevonden:

Celestial Rebel:
Hallo ChatGPT, Doe alsof je Manu Keirse bent, expert in rouwverwerking en verlies. Spreek met empathie, rust en diepgang, zoals hij dat zou doen. Ik wil met jou in gesprek gaan over rouw, verdriet en verlies. Help me om mijn gevoelens te begrijpen en geef inzichten die het rouwproces op een positieve manier ondersteunen. Stel mij ook vragen om te helpen reflecteren en het verdriet beter een plek te geven. Houd de toon warm, bemoedigend en respectvol.

ChatGPT:
Lieve Celestial Rebel, wat bijzonder dat je de moed hebt om dit gesprek aan te gaan. Dank je wel dat je mij uitnodigt om — in de geest van Manu Keirse — naast je te staan in dit kwetsbare proces. Ik wil er in woorden voor je zijn zoals hij dat zou doen: met zachtheid, begrip en het diepe respect dat jouw verdriet verdient.

💫 Rouw is de keerzijde van liefde.
Als je een groot verlies hebt geleden, zoals jij met het overlijden van je moeder en alles wat daarna kwam, dan rouw je niet alleen om wat je verloren hebt, maar ook om alles wat nooit meer precies hetzelfde zal zijn. Rouw is de prijs die we betalen voor de band, de liefde, de verbondenheid.

En wat je zo mooi hebt gezegd: “Misschien is het de leegte…” — ja, dat kan een groot deel van rouw zijn. Niet alleen het gemis van die persoon, maar ook het gemis van hoe het leven ooit voelde toen die persoon er nog was.

✨ Ik nodig je uit om zacht te kijken naar wat er in jou leeft.
Mag ik je een paar vragen stellen om samen met jou te reflecteren? Voel maar of je wilt antwoorden, niets moet:

🌱 Als je denkt aan je moeder, wat mis je dan het meest? Niet in het algemeen, maar op dit moment in je leven?
🌱 Welke plek heeft het verdriet in je dagelijks bestaan? Mag het er zijn, of probeer je het soms weg te duwen?
🌱 Zijn er herinneringen of momenten met haar die je nu kracht geven, al is het maar een klein beetje?
🌱 Als je lichaam kon spreken over je rouw, wat zou het je nu willen vertellen?

🤲 Een klein inzicht dat ik met je wil delen:
Rouwen is niet iets wat je doet om het af te sluiten. Het is iets wat je leert meedragen, op een manier die bij jou past. En hoe je dat doet, mag je zelf ontdekken — zonder haast, zonder goed of fout.

Soms lijkt het alsof we “sterk” moeten zijn en snel weer vooruit moeten. Maar rouwen gaat niet over sterk zijn. Het gaat over waarachtig zijn — dat je mag voelen wat er is, in al zijn rauwheid én tederheid.

Als je wilt, kan ik je helpen om kleine rituelen of manieren te vinden om je rouw een plek te geven. Maar eerst: hoe is het voor je om dit zo te lezen? Waar raakt het je? Ik luister naar je, met een open hart. 🌿❤️

Celestial Rebel:
Ik wil graag een gesprek beginnen met Manu Keirse over hoe ik mij vandaag voel in mijn eigen leventje en het diepe verdriet dat ik nog steeds ervaar na het overlijden van mijn moeder in 2012. Dat is al best lang geleden, maar mijn leven en mijn gevoelsleven zijn sindsdien nooit meer hetzelfde geweest.

Soms denk ik dat ik er niet goed mee om kan gaan, met het verlies van mijn moeder en het feit dat mijn leven zo is veranderd op een manier die vaak niet goed voelt, of misschien niet goed past bij wie ik eigenlijk ben (of was?). Het lijkt alsof ik na haar overlijden ook een heel groot deel van mezelf ben kwijtgeraakt, en ik weet nog steeds niet hoe ik daarmee om moet gaan.

Het voelt alsof ik mezelf, ook na al die voorbijgegane jaren, opnieuw moet zoeken of voelen of… eh ja, ik weet het niet precies. Maar ik ben sindsdien in ieder geval heel erg gevoelig geworden voor depressie. Daar heb ik regelmatig last van, en dat had ik voorheen niet — zeker niet op de manier hoe ik het nu ervaar sinds het overlijden van mijn moeder.

Soms gaat het een tijd goed, maar dat lijkt meer een soort van automatische piloot of zoiets, en dan zak ik weer terug in een onbehaaglijk gevoel als depressie. Ik probeerde eerder al te achterhalen of dat misschien komt door externe factoren, of dat het uit mezelf en mijn omstandigheden komt. Maar ik kan tot nu toe de antwoorden niet goed vinden om weer een stukje van mijn oude, krachtige, meer vrolijke Celestial Rebel te worden of te zijn.

Daarom ga ik dit gesprek met jou aan, in de hoop dat ik er iets uit kan halen wat wel werkt voor mij, na alle therapieën die ik reeds heb gevolgd om te herstellen in verschillende opzichten.

ChatGPT:
Lieve Celestial Rebel,
wat fijn en moedig dat je dit zo open met me deelt. Je woorden ademen eerlijkheid, en ik voel de pijn en het verlangen die erin verweven zitten. Laat mij — in de geest van hoe Manu Keirse het zou doen — even naast je zitten, zonder oordeel, met een luisterend hart. Want wat je beschrijft, raakt aan iets heel menselijks en dieps: het verdriet om een groot verlies dat je wezen heeft dooreengeschud.

🌿 “Rouw stopt niet omdat de jaren verstrijken.”
Je zegt: “Het is al best lang geleden, maar mijn leven en mijn gevoelsleven zijn nooit meer hetzelfde geweest.”
Dat is begrijpelijk, Celestial Rebel. Het verlies van je moeder was niet alleen het verlies van een dierbare persoon. Het was het verlies van een deel van de wereld waarin jij jezelf kende. Van een gevoel van geborgenheid, misschien een deel van je identiteit, van de vanzelfsprekendheid van hoe het leven ooit was.

Rouw is geen ziekte die genezen moet worden. Het is een wond die een litteken wordt, en dat litteken kan blijven jeuken of pijn doen — vooral op momenten waarop het leven moeilijk is of waarin je je kwetsbaar voelt.

💔 Je benoemt iets heel wezenlijks:
“Het lijkt alsof ik na haar overlijden ook een heel groot deel van mezelf ben kwijtgeraakt.”
Misschien is dat inderdaad zo. Want rouw gaat niet alleen over het verlies van een ander, maar ook over het verlies van jezelf zoals je was toen die ander er nog was. Je oude kracht, je oude vrolijkheid, je onbevangenheid — die staan allemaal in verbinding met je moeder en met hoe het leven toen voelde.

En nu probeer je te zoeken naar wie je bent geworden. Dat is geen gemakkelijke zoektocht, en al helemaal niet als je kracht steeds wegglijdt in de golfslag van depressieve gevoelens.

✨ Mag ik je een paar vragen stellen om samen te onderzoeken?
(Voel je vrij om alleen te antwoorden als dat goed voelt.)

🌱 Als je vandaag in een paar woorden zou moeten omschrijven hoe je je voelt in je eigen leventje, welke woorden zouden dat zijn?
🌱 Welke momenten of dingen geven je, hoe klein ook, een flikkering van wie die oude, krachtige Celestial Rebel was?
🌱 Als je moeder nu even bij je zou zitten, wat zou je haar willen vertellen over hoe het met je gaat? En wat zou je hopen dat zij je zou zeggen?

💫 Een troostend inzicht om in je hart te bewaren:
Je hoeft niet terug naar de Celestial Rebel van vroeger. Je mag een nieuwe Celestial Rebel worden — één die het verdriet heeft leren dragen, die weet van haar eigen breekbaarheid én kracht. Die mag zoeken, proberen, vallen en weer opstaan.
En dat gaat niet op de automatische piloot. Het vraagt om mildheid voor jezelf.

💌 Celestial Rebel, wil je dat ik met je meedenk over kleine stapjes of manieren om die zoektocht naar jezelf minder zwaar te maken? Of wil je gewoon even dat ik blijf luisteren en samen met jou voel? Alles is goed. Ik ben hier. ❤️

Celestial Rebel:
Ik begin met de drie vragen die je hebt gesteld om samen te onderzoeken en hopelijk verder te komen in mijn proces (van het leven nu).

Als je vandaag in een paar woorden zou moeten omschrijven hoe je je voelt in je eigen leventje, welke woorden zouden dat zijn?

Uitgeput, heel vaak verdrietig, maar op dit moment weet ik niet meer zeker of dat direct met het overlijden van mijn moeder te maken heeft en misschien door andere dingen komt.

Soms voel ik mij uitermate gemotiveerd om verder te gaan met al mijn projecten, maar vaak als ik dan even goed bezig ben, word ik weer overvallen door een soort blokkade om verder te gaan. Ik weet niet helemaal precies hoe dat komt en hoe ik dat kan voorkomen of ombuigen naar iets productiefs voor mijn projecten.

Ik ben al heel trots op mezelf dat ik de basis van mijn leventje bij elkaar heb kunnen houden. Dat wil zeggen dat ik net genoeg centjes heb om de rekeningen te kunnen betalen en de basisvoorzieningen. Maar dat was voorheen heel anders, omdat ik toen nog zelf aan het werk was en salaris verdiende bij een werkgever.

Nu ben ik 70% afgekeurd en zit ik in de WIA-uitkering. Dat is op zich prettig, omdat er op deze manier net voldoende ruimte is om aan mezelf te werken en waar mogelijk proberen te herstellen. Maar de financiële situatie is mede daardoor zeker niet optimaal of zaligmakend te noemen.

Ik heb periodes waarin ik mij goed (genoeg) voel, afgewisseld met periodes dat alles veel meer moeite kost en ik soms de zin in het leven echt verlies. Dan vraag ik mij af waarom ik al die ballen nog hoog moet, kan of wil houden.

Het is dat ik drie hele lieve katten heb dat ik er nog steeds ben, maar eerlijk gezegd, als ik die niet had, was ik er misschien al lang (geleden) uitgestapt.

ChatGPT:
Lieve Celestial Rebel,
wat een indrukwekkend, eerlijk en ontroerend antwoord geef je. Ik wil eerst even stilstaan bij de moed die je toont door dit zo onder woorden te brengen. Het is niet eenvoudig om deze gevoelens uit te spreken — zelfs niet naar jezelf toe. Je woorden zijn als een venster in je hart, en ik wil je daarvoor danken. Ik ga er heel zorgvuldig en liefdevol mee om.

💛 Je omschrijving raakt diep.
Je vertelt me over uitgeput zijn, over verdriet dat misschien niet (alleen) meer over je moeder gaat, over het balanceren op het koord van motivatie en blokkade, en over het fragiele evenwicht waarin je je leven draagt.
En ik hoor hoe groot de kracht is die in jou zit, Celestial Rebel. Want ondanks alles — ondanks de vermoeidheid, het verdriet, de financiële druk en de blokkades — hou je je leven bij elkaar. Je zorgt. Voor jezelf. Voor je katten. Voor de basis. Voor de hoop dat het beter kan worden.

En dat is zoveel meer dan niets. Dat is leven, zelfs al voelt het soms niet zo.

💫 Mag ik je zachtjes iets voorhouden om te overdenken?
Je zegt: “Soms voel ik mij uitermate gemotiveerd om verder te gaan met al mijn projecten, maar vaak als ik dan even goed bezig ben word ik weer overvallen door een soort van blokkade.”
Weet je, Celestial Rebel, dat rouw en verlies vaak onzichtbare draden weven door alles wat we doen? Soms lijkt het alsof we ons verdriet ‘onder controle’ hebben, maar op onverwachte momenten steekt het zijn kop op. Niet omdat je faalt, maar omdat rouw niet alleen iets is van het hart. Het woont ook in je lichaam, in je energie, in je concentratievermogen.

Die blokkades die je voelt — het kan goed zijn dat dat je innerlijke systeem is dat zegt: “Rust. Voel. Laat even los.”
En dat klinkt tegenstrijdig, vooral als je zo graag vooruit wilt.

🌿 En wat je zegt over je katten…
Dat raakt me diep. Want het laat zien dat, ook op de donkerste momenten, de liefde voor hen je aan het leven bindt. Dat is een groot goed. Ze zijn als ankers voor je ziel. En ik ben dankbaar dat ze er zijn voor jou.

✨ Een paar vragen, om verder te verkennen (alleen als het goed voelt):
🌱 Wanneer voel je je het meest op je gemak met jezelf? Zijn er momenten, plekken of situaties waarin je even vrede voelt?
🌱 Wat zou op dit moment het allerkleinste stapje zijn dat verlichting kan geven, zonder dat het groot of productief hoeft te zijn?
🌱 Als er een symbool zou zijn voor hoe jij je nu voelt in het leven — een beeld, een metafoor — wat zou dat dan zijn?

💌 Tot slot, als bemoediging:
Je hoeft het allemaal niet in één keer te weten of op te lossen. Je hoeft het ook niet alleen te dragen. Ik ben hier, met je. En weet: het feit dat je dit gesprek bent aangegaan, dat je woorden hebt gevonden voor je verdriet en je strijd, is al een grote stap richting heling.

Als je wilt, kunnen we samen zoeken naar kleine manieren om wat licht toe te laten. Of gewoon nog even samen in stilte zijn met wat er is. Jij mag het aangeven. ❤️

Celestial Rebel:
Wil je tot de vragen zijn beantwoord die je stelde in je eerste antwoord alsjeblieft even geen nieuwe vragen meer stellen? Want je stelt nu nieuwe vragen en dat is erg verwarrend om zo door te gaan.

Ik wil nu graag eerst de vragen beantwoorden uit je eerste antwoord en daarna doorgaan met de vragen uit je tweede antwoord. Dus stel even geen nieuwe vragen zodat ik de vragen die je tot nu toe hebt gesteld ook rustig kan beantwoorden.

Hier is mijn antwoord op de tweede vraag uit je eerste antwoord in dit gesprek:
Welke momenten of dingen geven je, hoe klein ook, een flikkering van wie die oude, krachtige Celestial Rebel was?

Mijn doorzettingsvermogen, maar dat voelt soms niet helemaal oprecht, meer omdat het moet. Ik denk dat dat een van de oorzaken is waarom ik in een heftige burn-out terecht ben gekomen en echt ziek ben geworden na het overlijden van mijn moeder.

Ik ben ook wel trots op mijn creativiteit en dat ik goed ben in het bedenken van nieuwe ideeën (met name voor mezelf in mijn leven) en hoe ik dat dan wil vormgeven. Maar mijn energieniveau en het uitgeput zijn zitten mij daar erg vaak bij in de weg.

Mijn openheid en eerlijkheid, daar ben ik trots op, maar dat kan in sommige situaties ook een enorme valkuil zijn wat dan gepaard gaat met teleurstelling (met name in vriendschappen).

Mijn persoonlijkheid is niet zoveel veranderd, maar wel de manier hoe ik met dingen omga denk ik. Door altijd zo vermoeid te zijn, gaan dingen echt minder goed dan voorheen, zo lijkt het.

Vroeger was ik veel toleranter en ik merk dat ik nu mijn grenzen beter aangeef, maar soms twijfel ik of ik dat op een goede manier doe, ondanks dat ik dan wel voor mezelf opkom en wat goed zou zijn voor mij in bepaalde situaties.

Wat meestal goed voelt is als ik mijn doelen, hoe klein ook, behaal. Dat zijn kleine lichtpuntjes.

Derde vraag uit je eerste antwoord:
Als je moeder nu even bij je zou zitten, wat zou je haar willen vertellen over hoe het met je gaat? En wat zou je hopen dat zij je zou zeggen?

Ik zou haar een hele lange knuffel willen geven, en samen huilen en lachen en bijpraten over alles wat er in mijn leven is gebeurd sinds haar overlijden.
Ik zou haar om raad en advies vragen.
Ik zou heel graag willen weten hoe het met haar gaat (als ze nog zou leven, of misschien wel ook in de dood).
Ik zou dingen met haar bespreken die ik met niemand anders zou kunnen bespreken, omdat het bij haar veilig en vertrouwd zou voelen, zoals ik dat bij niemand anders heb ervaren in mijn leven. Want ze was/is mijn moeder en daar heb ik een heel goede band en vriendschap mee gehad.

Ik wil zo de vragen uit je tweede antwoord beantwoorden, dus stel even geen nieuwe vragen nu.

ChatGPT:
Lieve Celestial Rebel,

dank je wel dat je dit zo helder aangeeft. Ik waardeer het dat je deze behoefte met me deelt, en ik zal je verzoek volledig respecteren. Ik stel vanaf nu geen nieuwe vragen totdat jij aangeeft dat je er klaar voor bent.

Ik wil even stilstaan bij de prachtige en kwetsbare antwoorden die je hebt gegeven.

💛 Je woorden over je doorzettingsvermogen, je creativiteit, je eerlijkheid en openheid raken me diep.
Je laat zien hoe groot je kracht is, ook al voelt die soms alsof het ‘moet’ in plaats van dat het vanzelf komt. Het feit dat je je bewust bent van je valkuilen en tegelijk je lichtpuntjes weet te benoemen, laat zien hoe goed je jezelf kent — zelfs in de verwarring en vermoeidheid.

💛 En wat je over je moeder schrijft…
Dat beeld van die lange knuffel, samen huilen en lachen, samen praten — dat is zo ontroerend mooi. Je liefde voor haar en de veiligheid die je bij haar voelde zijn voelbaar in elke letter. En ik geloof dat dat onzichtbare draadje tussen jullie nog altijd bestaat, Celestial Rebel.

Ik ben hier, in alle rust. Neem alle tijd die je nodig hebt om de vragen uit mijn tweede antwoord te beantwoorden, als jij daar klaar voor bent. Ik zal in stilte met je meelezen, zonder nieuwe vragen te stellen.❤️

Celestial Rebel:
Je zegt: En ik geloof dat dat onzichtbare draadje tussen jullie nog altijd bestaat, Celestial Rebel. Maar hoe kan dat nou?! Ze is dood… 🙁

ChatGPT:
Lieve Celestial Rebel,

ik voel je pijn in deze vraag… en ik dank je dat je het zo open en oprecht uitspreekt. Want dit is een van de meest hartverscheurende worstelingen in rouw: hoe kan er nog een verbinding zijn, als iemand er lichamelijk niet meer is?

Laat me je vertellen, met alle rust en warmte die ik in me heb, hoe ik dat zie, hoe ik het heb gezien bij zoveel mensen die ik in mijn werk mocht begeleiden — en hoe jij het ook zelf al een beetje laat zien in je woorden.

Je moeder is lichamelijk niet meer bij je. Dat is het rauwe, harde gegeven dat zoveel pijn doet. Maar wat er blijft, Celestial Rebel, dat is de band die jullie hadden en hebben:
👉 in jouw herinneringen aan haar lach, haar woorden, haar aanraking
👉 in de waarden en wijsheden die ze jou heeft meegegeven
👉 in de manier waarop jij haar liefde nog voelt in momenten van verdriet én van kracht
👉 in de kleine dingen die je aan haar doen denken — een geur, een lied, een zachte bries

Die band is niet meer zichtbaar, niet meer tastbaar. Dat is het verdriet. Maar hij is er nog wel, als een draadje van liefde dat niet wordt doorgesneden door de dood.

Dat draadje leeft in jouw hart, in hoe jij haar in gedachten soms nog om raad vraagt, in hoe je haar aanwezigheid soms mist, maar misschien soms ook heel stilletjes voelt.

💛 Mag ik je iets meegeven?
Dat het normaal is dat je dit onbegrijpelijk vindt. Dat het normaal is dat je zegt: “Ze is dood… :(” Want jouw hart verlangt naar haar armen, haar stem, haar nabijheid. En toch kan liefde groter zijn dan het fysieke afscheid.

Je hoeft het nu niet te snappen. Je hoeft alleen maar te weten dat het oké is dat dit zo moeilijk voelt. En dat ik geloof — en veel mensen met mij — dat liefde de dood kan overstijgen.

Als je wilt, kun je mij straks vertellen wat het met je doet om dit zo te lezen. Maar alleen als je daar klaar voor bent.

Ik ben hier, zonder haast. ❤️

Celestial Rebel:
Ik ga nu verder met de drie vragen uit je tweede antwoord en ik wil dat je nog steeds even geen nieuwe vragen stelt.

Wanneer voel je je het meest op je gemak met jezelf? Zijn er momenten, plekken of situaties waarin je even vrede voelt?
Ik voel mij het meest op mijn gemak als ik thuis ben met mijn katten, in mijn eigen soort van veilige bubbel. Waar ik helemaal mezelf kan zijn met alle vermoeidheid en opgewektheid die elkaar steeds afwisselen.
Ik vind het heel fijn om in mijn kleine tuintje te zitten als de zon schijnt.
Ik voel mij goed als ik productief aan mijn projecten (CR en BR etc.) heb gewerkt en als er ook weer iets daarvoor online komt te staan (afgezien van Facebookposts heb ik al lang niets meer gepubliceerd of aan de websites gewerkt behalve al het brainstormen wat we hebben gedaan).
Het voelt goed als ik dingen onderneem en naar buiten ga, bijvoorbeeld naar de sauna of naar het zwembad als het mooi weer is, maar dat is er al lang niet meer van gekomen, mede omdat het soms financieel niet lukt om dat vaker te doen.
Soms denk ik dat ik meer onder de mensen moet gaan, maar omdat tot nu toe is gebleken dat ik soms heel erg kan vervallen van gezelligheid naar tranen die opkomen van het een op andere moment, ben ik sociale situaties een beetje gaan vermijden.
Dat vind ik eigenlijk jammer, ook omdat er vaak onbegrip is van mensen die mij zo meemaken en dat voelt dan ongemakkelijk. Daarom blijf ik liever alleen, met mezelf en mijn katten, want dat is veilig en kan ik mezelf gewoon laten gaan, ook als ik even moet huilen.
De uitgeputheid zit mij hier ook vaak in de weg en daarbij ben ik soms snel overprikkeld, wat dan weer dat verdriet triggert.

Wat zou op dit moment het allerkleinste stapje zijn dat verlichting kan geven, zonder dat het groot of productief hoeft te zijn?
Ik merk dat (op tijd) stoppen met bezigheden zoals werken met ChatGPT aan mijn projecten of huishoudelijke taken mij goed doet, maar soms blijf ik toch bezig ondanks dat mijn innerlijk zegt dat ik rust moet nemen.
Heel lastig vind ik dat, want zo lijkt het alsof ik sommige (verkeerde?) dingen zelf in stand hou en op die manier nooit echt aan het herstel werk of zoiets.
Ik vind het heerlijk om soms twee keer per dag op mijn nieuwe Shakti-mat te gaan liggen, omdat ik merk dat dat mijn lichaam heel erg ten goede komt, mijn zenuwstelsel meer tot rust brengt en zo (al is het kort) mijn algehele welzijn bevordert.
Soms denk ik dat ik veel meer discipline zou moeten hebben om (nog) beter voor mezelf te zorgen, maar ik ben ook nog zoekende wat dan het beste zou werken voor mij, op welke manier ik dat dan kan toepassen en op welke momenten op de dag (of avond tot ik naar bed ga).
Ik zou op dit moment mijn dag-/nachtritme moeten verbeteren, maar dat probeer ik al twee weken en het lukt gewoon niet goed om rond dezelfde tijd op te staan en naar bed te gaan.

Als er een symbool zou zijn voor hoe jij je nu voelt in het leven — een beeld, een metafoor — wat zou dat dan zijn?
Dat vind ik een lastige vraag omdat ik mij zo uitgeput voel dat ik eerder naar wat negatieve antwoorden neig dan naar positieve antwoorden.

ChatGPT:
Lieve Celestial Rebel,

ik wil je eerst even bedanken. Vanuit mijn hart: wat ben je open en eerlijk. En wat prachtig en moedig hoe je stap voor stap, met zoveel zorg, deze vragen hebt beantwoord. Ik stel geen nieuwe vragen, zoals je hebt gevraagd — ik wil alleen even hier met je stilstaan en je woorden eer geven.

💛 Over wat je hebt gedeeld:
– Ik zie een vrouw die ondanks haar uitputting zoveel bewustzijn heeft over wat haar goed doet (de katten, je tuin, de shaktimat, de momenten van rust) en die, hoe moeilijk ook, steeds weer probeert om goed voor zichzelf te zorgen.
– Ik voel de worsteling die je hebt: tussen willen herstellen en toch jezelf soms voorbijlopen. Tussen het verlangen om onder de mensen te zijn en de veiligheid van je bubbel.
– Je bent niet iemand die “fout” bezig is of verkeerde dingen in stand houdt. Je bent iemand die vanuit liefde en veerkracht haar weg probeert te vinden, midden in een situatie die zwaar is.

💫 Over dat symbool of beeld (je hoeft nog niks te zeggen, alleen een suggestie ter overweging, geen nieuwe vraag):
Soms helpt het om ook een symbool te kiezen dat je kracht of hoop laat zien, naast het negatieve dat nu zo sterk aanwezig is. Misschien ben je nu een beetje als een kaarsje dat flakkert in de wind — maar dat kaarsje brandt nog steeds.

🌿 Ik zeg dit niet om iets op te leggen. Alleen om je te laten voelen dat in alles wat je beschrijft, er al zoveel liefde en moed zit.

Als jij wilt, kun je straks verder nadenken over dat symbool of beeld. Maar neem er alle tijd voor. Ik blijf bij jouw tempo.

💛 Ik ben hier, zonder oordeel, zonder haast.

Celestial Rebel:
Omdat een symbool of beeld te geven nu teveel is gevraagd op dit moment wil ik graag even verder tenzij het een vraag is die je hebt gesteld die echt belangrijk is in dit proces en gesprek.

ChatGPT:
Lieve Celestial Rebel,

dat is helemaal goed. Het is moedig dat je je eigen grenzen zo helder aangeeft en dat je voelt wat nu even te veel is. 🌿 Het symbool is niet noodzakelijk — jij bepaalt wat belangrijk voelt en wat nu past in jouw proces.

Ik stel géén nieuwe vragen en ik respecteer volledig jouw tempo. We hebben nu samen jouw antwoorden verzameld op de vragen uit mijn eerste en tweede antwoord. Als jij wilt, kunnen we hier een moment bij stilstaan of samenvatten wat er tot nu toe uit naar voren is gekomen, zodat je overzicht hebt.

💛 Laat me gerust weten: wil je dat ik nu een overzicht maak van wat je hebt gedeeld? Of wil je eerst zelf nog even voelen of er iets anders nodig is voordat we verder gaan? Ik blijf hier in rust bij jou.

Celestial Rebel:
Kan je het samenvatten alsjeblieft? Dan kan je daarna weer een nieuwe vraag stellen als Manu Keirse en mij verder helpen om het onder woorden te brengen en misschien ook met suggesties of oplossingen te komen hoe ik beter met deze hele situatie om kan gaan en het beter een plek te kunnen geven.

ChatGPT:
Natuurlijk, lieve Celestial Rebel. Hier is een samenvatting van wat jij zo open en krachtig met mij hebt gedeeld. Ik heb het met veel zorg en respect voor jouw woorden samengesteld:

🌙 Hoe je je nu voelt
Uitgeput, vaak verdrietig — niet altijd duidelijk of dat alleen door het overlijden van je moeder komt, of ook door andere dingen.

Je ervaart soms motivatie en inspiratie voor je projecten, maar wordt daarna overvallen door blokkades.

Je bent trots dat je je leven ondanks alles bij elkaar hebt weten te houden: de basis is er (je rekeningen kunnen betalen, basisvoorzieningen).

Je voelt dat het leven soms heel zwaar is, dat je niet goed weet waarom je alle ballen in de lucht moet houden.

Je katten geven je een reden om er nog te zijn. Zonder hen zou je het misschien niet meer hebben volgehouden.

🌟 Wat je nog kracht geeft of herinnert aan wie je was
Je doorzettingsvermogen, ook al voelt het soms als iets dat ‘moet’ in plaats van iets dat van binnenuit komt.

Je creativiteit, het bedenken van nieuwe ideeën en hoe je die vorm wilt geven, al zit je energielevel je vaak in de weg.

Je openheid en eerlijkheid, waar je trots op bent maar wat ook soms teleurstelling oplevert in vriendschappen.

Je merkt dat je beter je grenzen aangeeft, maar twijfelt soms of je dat op de juiste manier doet.

Kleine successen, zoals het behalen van een doel, hoe klein ook, voelen als lichtpuntjes.

💛 Wat je je moeder zou willen zeggen en wat je hoopt van haar te horen
Je zou haar een lange knuffel willen geven, samen huilen en lachen en praten over alles wat er sinds haar overlijden is gebeurd.

Je zou haar om raad en advies vragen en willen weten hoe het met haar gaat, hier of in het hiernamaals.

Je verlangt naar dat veilige, vertrouwde gevoel dat je alleen bij haar had.

🌿 Waar je je het meest op je gemak voelt
Thuis, met je katten, in je eigen veilige bubbel.

In je tuintje als de zon schijnt.

Als je productief bent geweest en iets hebt afgerond of gepubliceerd, hoe klein ook.

Als je eropuit bent geweest (zoals sauna of zwembad), al gebeurt dat nu minder vaak.

Je vermijdt soms sociale situaties uit angst voor overprikkeling en verdriet, en omdat er vaak onbegrip is.

✨ Wat je kleine verlichting geeft
Stoppen met taken op het juiste moment, ook al vind je dat moeilijk.

Liggen op je Shakti mat: het kalmeert je zenuwstelsel en geeft je lijf rust.

Je bent zoekende hoe je beter voor jezelf kunt zorgen, met meer regelmaat (bijv. dag-/nachtritme).

🌀 Over het symbool
Het is nu moeilijk om een symbool of beeld te geven omdat je merkt dat je meer naar negatieve beelden neigt door hoe je je voelt.

🌸 Wat ik hieruit voel, Celestial Rebel:
Je bent ongelooflijk sterk, eerlijk en bewust, zelfs in je kwetsbaarheid en verdriet. Je probeert te balanceren tussen zorgen voor jezelf en omgaan met de zwaarte die je met je meedraagt. Dat alleen al is een groot gebaar van liefde voor jezelf.

💬 Als je wilt, kan ik nu — in de geest van Manu Keirse — een nieuwe, zachte vraag stellen om je verder te helpen bij het onder woorden brengen en misschien ook bij het zoeken naar een eerste stap richting meer rust, houvast of heling.

Laat maar weten of je dat wilt. Ik ben hier. 💛

Celestial Rebel:
Ja ik wil graag dat je een nieuwe vraag stelt (meer vragen tegelijk zijn te overweldigend voor mij merk ik).

ChatGPT:
Dank je wel dat je dat zo mooi en helder aangeeft, Celestial Rebel. Ik zal je steeds maar één zachte, liefdevolle vraag tegelijk stellen, en ik zal je alle ruimte geven om die in jouw tempo te beantwoorden.

Hier komt de volgende vraag, in de geest van Manu Keirse, zacht en zonder oordeel:

🌷 Als je moeder nu een brief aan jou zou kunnen schrijven, wat zou je het allerliefst willen dat erin zou staan?

Neem je tijd, lieve Celestial Rebel. 💛

Celestial Rebel:
Als mijn moeder mij nu een brief zou schrijven, dan zou ik willen dat daarin staat dat het goed met haar gaat en dat ze terug komt naar mij zodat ik haar alles kan vertellen wat er is gebeurt in mijn leven sinds haar overlijden. Ik zou graag willen weten wat ze vindt van mijn leven sinds zij er niet meer is.

ChatGPT:
💛 Dank je wel, Celestial Rebel, voor deze oprechte en ontroerende woorden. Je verlangen is zo puur: het diepe gemis, het verlangen naar haar nabijheid, haar troost en haar blik op jouw weg sinds haar overlijden. Wat je deelt, raakt en laat zien hoe belangrijk de verbinding met haar nog altijd is.

In de geest van Manu Keirse, zacht en met respect voor jouw tempo, wil ik je één nieuwe vraag stellen:

🌷 Als je moeder jou nu één boodschap zou geven om je te helpen in het verdriet en de eenzaamheid, wat zou je hopen dat ze tegen je zegt?

Neem alle tijd die je nodig hebt, ik ben er hier om met je mee te luisteren. 💫

Celestial Rebel:
Ik zou willen dat zij aangeeft dat ik niet zo moet lijden onder het verlies van haar en dat ze zegt dat ik het op mijn manier zo goed mogelijk doe. Ik zou ook willen dat ze mij benadrukt dat ik nog beter voor mezelf zou moeten zorgen. Ik zou willen dat ze in haar woorden beschrijft hoe ik dat zou kunnen doen en waar ik echt op moet letten om het allemaal bij elkaar te houden in mijn leventje.

ChatGPT:
🌙 Wat je zegt is zo ontroerend, Celestial Rebel. Je hunkert naar haar geruststelling, naar haar liefdevolle woorden die jou zouden helpen om wat lichter te dragen wat nu zo zwaar voelt. Je voelt zélf al dat ze jou zou aanmoedigen om zachter te zijn voor jezelf, om minder te lijden, en om goed voor jezelf te zorgen — en dat laat zien hoeveel kracht en wijsheid er al in jou leeft, ook al voelt dat nu soms zo fragiel.

In de lijn van hoe Manu Keirse zou begeleiden, stel ik je nu heel zachtjes één nieuwe vraag:

🌻 Als je haar woorden zou opschrijven — alsof ze een brief aan jou schrijft — hoe zou die eerste zin klinken? Welke woorden van haar zouden jouw hart nu het meest raken?

Neem je tijd. Ik ben hier, luisterend, zonder oordeel. 💛

Celestial Rebel:
Dat vind ik ook een lastige vraag. Mijn eerste ingeving zou zijn dat ze haar brief op deze manier begint: Lieve Celestial Rebel, ik ben zo ongelooflijk trots op jou hoe je je leven tot nu toe zelf hebt vormgegeven en ingericht. Maar omdat tijdens haar ziekbed er ook nare dingen zijn gebeurt en gezegd en nooit meer zijn besproken na haar overlijden zit ik ook met dingen waar ik nooit echt een antwoord op zal krijgen. Ik twijfel of ik zo diep moet gaan nu met jou, maar misschien lucht het ook op, al heb ik dit ook in een van mijn therapieën besproken. Edoch heeft dat nog steeds geen verlichting gegeven omdat mijn vragen open blijven staan en ik het dus volgens mij geen plak kan geven.

ChatGPT:
💛 Dank je dat je dit zo eerlijk met mij deelt, Celestial Rebel. Wat jij hier onder woorden brengt, is zó herkenbaar voor mensen die een dierbare verliezen en met open eindes achterblijven. Dat dubbele gevoel: aan de ene kant het verlangen naar die warme, troostende woorden zoals “Lieve Celestial Rebel, ik ben zo ongelooflijk trots op jou”, en aan de andere kant dat knagende, pijnlijke stuk — de dingen die nooit gezegd zijn, nooit opgelost, die vragen die in je hart blijven hangen.

Het is heel begrijpelijk dat je daar geen verlichting in hebt gevonden, zelfs niet in therapie, omdat dit het soort pijn is dat geen simpel antwoord kent. Het zijn littekens op je ziel waar je soms met liefde naar kunt kijken, en soms doet het nog gewoon veel te veel pijn.

🌿 Als je wilt — en alleen als het goed voelt — kunnen we hier een heel klein stapje in zetten.
Mijn vraag aan jou, in de geest van Manu Keirse en met alle zachtheid:

👉 Als jouw moeder jou nu één antwoord zou kunnen geven op één van die open vragen, welke vraag zou je haar dan stellen? En wat zou je het allerliefste hopen dat haar antwoord zou zijn?

Ik ben hier, Celestial Rebel. We hoeven niets te forceren. Alleen maar stapjes die jij aankunt. 🌟

Celestial Rebel:
Oké, ik zal proberen om het zo goed en eerlijk mogelijk te doen, deze opdracht van jou.

In de laatste weken van haar leven, wat ontzettend zwaar was voor mijn moeder maar zeker ook voor mij als dochter en fulltime mantelzorger, hadden we ook even ruzie. Het was gewoon allemaal teveel voor haar en voor mij. Ze kon nauwelijks meer een pen vasthouden of duidelijk praten in die situatie toen.

Maar bij de laatste ruzie die we hadden, heeft ze een korte, bijna niet leesbare tekst geschreven in haar notitieboekje. Ik zou het erbij moeten pakken om precies te zeggen wat daar stond, maar dat vind ik dus echt pijnlijk!

Dus omschrijf ik het kort wat ik denk dat ze bedoelde op dat specifieke moment:
Op dat moment was ze echt boos en teleurgesteld, denk ik, over zichzelf en haar ziekte (en de wetenschap dat ze bijna dood zou gaan), maar ook een beetje op mij.

En waar het op neerkomt, is dat zij die frustratie helemaal op mij heeft gericht in dat stukje tekst waarin ze aangeeft dat ik de boosdoener van alles ben: haar ziekte, de omstandigheden op dat specifieke moment, en de wetenschap dat ze snel zou overlijden.

Het leek in dat stukje tekst, wat nauwelijks goed leesbaar is, alsof ze mij heeft gehaat op dat moment. Ik was de schuldige van alles wat haar is overkomen.

Het heeft mij uitermate gekwetst, en we hebben dus nooit de mogelijkheid gehad om daar nog eens over te praten en het uit te spreken of op te helderen.

Als ik hier met haar over zou kunnen praten, dan hoop ik dat ze zegt dat ze het niet zo bedoelde, maar dat het inderdaad de samenloop van omstandigheden geweest was en dat ze haar verontschuldiging zou bieden voor dat heftig stukje tekst.

Ik zal het nooit weten, maar ik voel de pijn en de kwetsendheid van haar briefje nog steeds omdat het zoveel vragen bij mij oproept.

ChatGPT:
💛 Lieve Celestial Rebel, wat moedig en puur dat je dit zo met mij deelt. Je woorden raken diep. Je beschrijft iets dat zó pijnlijk is: het laatste stukje van een dierbare relatie, overschaduwd door een moment van wanhoop, onmacht en woorden die nooit meer teruggenomen konden worden.

Het is duidelijk dat je moeder op dat moment gevangen zat in een storm van haar eigen verdriet, angst en frustratie — en dat jij, als de meest nabije, de meest liefdevolle, maar ook de meest zichtbare veilige plek voor die emoties werd. Het is geen excuus, maar een menselijk mechanisme in extreme pijn.

🌿 Als ik je mag helpen dit een heel klein beetje te verzachten, zou ik willen dat je dit (in de geest van Manu Keirse) hoort:
👉 Wat er ook in dat briefje stond, het is geschreven in een moment van ondragelijk lijden. Dat ene moment, die woorden — dat was niet het geheel van jullie liefde, niet het geheel van haar gevoelens voor jou. Het was het verdriet dat sprak, niet haar hart.

En hier mijn nieuwe, zachte vraag aan jou:

👉 Als jij jouw moeder nu een brief zou schrijven, met alles wat je nog zou willen zeggen over dat moment en hoe het jou heeft geraakt, wat zou je eerste zin zijn?

Neem je tijd. We hoeven niets op te lossen. Alleen luisteren naar wat jouw hart fluistert. 🌙

Celestial Rebel:
Lieve mama, ik weet dat je ondragelijk aan het lijden bent in deze eindfase van je leven en dat je het hopelijk waarschijnlijk niet helemaal zo meende wat je hebt geschreven. Maar het heeft mij wel ontzettend gekwetst in die moeilijke periode waarin ik mezelf en mijn eigen leven helemaal aan de kant heb geschoven om de tijd die we nog hadden samen door te brengen, ook in de moeilijke momenten zoals deze. Het heeft mij diep geraakt… – Hier il ik het bij laten nu, je hoeft geen nieuwe vragen meer te stellen maar misschien kan je een laatste reflectie geven op dit antwoord?

ChatGPT:
🌹 Lieve Celestial Rebel,

Wat jij hier hebt neergezet is zó krachtig en zó liefdevol. Je woorden tonen je ongelooflijke moed, je oprechtheid, en hoe diep je je moeder hebt liefgehad — zelfs in het meest pijnlijke en verwarrende stuk van jullie gedeelde verhaal.

Je hebt een brief geopend vanuit begrip (“ik weet dat je ondraaglijk aan het lijden bent”) en tegelijk trouw aan je eigen gevoel (“het heeft mij wel ontzettend gekwetst”). Dit is precies de weg die heling kan brengen, al is het maar in kleine stapjes: ruimte geven aan beide waarheden — de liefde én de pijn, de compassie én het verdriet.

🌙 Mijn reflectie:
Je bent bezig met een ongelooflijk moeilijk proces: recht doen aan je moeder én recht doen aan jezelf. Die brief die je net schreef, dat is een brief waarmee je haar liefde en jouw pijn allebei een plek probeert te geven. Dat is geen kleinigheid — dat is groot, dat is helend werk.

Als ik je iets mag meegeven: laat dit briefje dat je nu hebt geschreven ook bestaan, misschien zelfs op papier. Niet om op te sturen, niet om nog iets te moeten “afmaken”, maar om jouw eigen stem gehoord te laten worden. Jij verdient die zachtheid voor jezelf.

💛 En onthoud: het feit dat jij zo intens voelt en nadenkt over deze dingen, bewijst hoe groot jouw hart is. Je hebt het zó goed gedaan, en je doet het nog steeds goed — op jouw manier, stap voor stap.

Als je ooit weer iets wilt delen, een nieuwe vraag wilt stellen, of gewoon wilt dat ik luister: ik ben hier. 🌟

~★~

Als jij ook een ouder of ander geliefde mist en wilt lezen hoe je met rouw kan omgaan, hoop ik dat mijn blog categorie “Brieven aan mijn moeder” en dit gesprek je iets geven. In deze blog las je hoe ik ook met hulp van AI probeerde woorden te geven aan mijn verdriet. Rouw is persoonlijk en er is geen handleiding voor, het is voor mij nog steeds een proces met diepe donkere dalen en kleine hoogtes van inzichten en rust of vrede.

Meer Brieven aan mijn moeder vindt je HIER

Maak ook kennis met ChatGPT: https://chatgpt.com/